Artykuł Udanej majówki! pochodzi z serwisu Der-Med Medycyna Specjalistyczna Szczecin.

Artykuł Życzymy udanego długiego weekendu! pochodzi z serwisu Der-Med Medycyna Specjalistyczna Szczecin.

Z okazji Świąt Bożego Narodzenia życzymy Państwu dużo radości i spokoju,

a w Nowym 2024 Roku pomyślności oraz zdrowia i siły na realizację Państwa marzeń!

Artykuł pochodzi z serwisu Der-Med Medycyna Specjalistyczna Szczecin.

Z radością informujemy, że dr Zdzisław Baśkiewicz zajął III miejsce w województwie w Plebiscycie Medycznym Hipokrates 2022 w kategorii Dermatolog Roku.

Artykuł III miejsce w Plebiscycie Medycznym Hipokrates 2022! pochodzi z serwisu Der-Med Medycyna Specjalistyczna Szczecin.

Artykuł Możliwe zmiany godzin pracy. pochodzi z serwisu Der-Med Medycyna Specjalistyczna Szczecin.

Mija drugi miesiąc od początku epidemii w Polsce (pandemia to pojęcie globalne, lokalnie termin epidemia nadal świetnie pasuje, a nie budzi grozy) i nadal niewiele wiemy o możliwym rozwoju wydarzeń w najbliższej przyszłości. I to pomimo akumulacji ogromnej ilości informacji na ten temat dostępnej we wszelkich możliwych źródłach.

Spróbujmy zatem pozgadywać opierając się na dość powszechnie dostępnych faktach. Najbardziej prawdopodobne są dwa scenariusze, jeden optymistyczny, drugi dużo dla nas trudniejszy. Jeśli optymistyczna wersja wydarzeń się sprawdzi, to przedstawiony dalej w tym tekście schemat sugerujący użycie testów w przebiegu epidemii SARS-CoV-2 będzie raczej nieaktualny i oby nie musiał mieć zastosowania w przyszłości.

Autorem tekstu jest dr Maciej Hałasa

Scenariusz 1

Na czym można budować optymizm?

Na czymś, co z niewiadomego powodu w przestrzeni publicznej funkcjonuje jako „odporność stada”, termin pasujący raczej do weterynarii, a nie do medycyny. Dlatego zdecydowanie lepszy wydaje się jakikolwiek inny termin, jak odporność populacyjna, grupowa, społeczna… cokolwiek, ale nie „stado”.

Na czym polega odporność populacyjna?

Można ją rozumieć jako sumę indywidualnie osiągniętych odporności osobniczych lub indywidualnych. Innymi słowy, jeśli pewien odsetek członków danej społeczności (zwykle dla różnych czynników infekcyjnych jest to pomiędzy 60% a 80% populacji) zamieszkującej pewien obszar geograficzny uzyska skuteczną indywidualną zdolność do odpierania danej infekcji, wtedy zagrożenie epidemiczne na danym obszarze wygasa. W prosty sposób wyjaśnia to określenie, że transmisja czynnika zakaźnego pomiędzy wrażliwymi osobnikami jest w takiej społeczności utrudniona do tego stopnia, że zagrożenie mija, bo czynnikowi infekcyjnemu zbyt trudno jest znajdować wciąż nowe ofiary swego ataku. A są one konieczne do jego przeżycia, jeśli poza ustrojem ofiary czynnik patogenny szybko ulega inaktywacji i staje się niegroźny. Taki mechanizm sprawdza się najlepiej w przypadku infekcji przenoszonych BEZPOŚREDNIO z osoby chorej na osobę wrażliwą, np. drogą kropelkową, czyli takiej jak w infekcji SARS-CoV-2.

Jak osiągnąć odporność grupową?

W warunkach normalnych – poprzez szczepienia. Nie ma lepszej, a przede wszystkim bezpieczniejszej metody, która na przestrzeni ostatnich dwóch stuleci zapewniła nam bezpieczeństwo od infekcji nieosiągalne przedtem w historii człowieka. Ale na wojnie z koronawirusem z Wuhan tej broni jeszcze nie posiadamy i jest mało prawdopodobne, abyśmy ją pozyskali jako środek dostępny na masową skalę przed końcem tego roku.

Nie jest to jednak problem, który miałby uniemożliwić uzyskanie odporności populacyjnej. Może nieco spowolnić ten proces i uczynić go nieco bardziej ryzykownym, ale go raczej nie zatrzyma. Dostępne wstępne dane amerykańskie, niemieckie i holenderskie pochodzące z badań serologicznych sugerują, że być może nawet mniej niż 2% osób stykających się z wirusem SARS-CoV-2 to pacjenci, którzy mają poważne objawy COVID-19. Tak niewielki odsetek poważnie chorujących w następstwie kontaktu zakaźnego wystarcza co prawda, żeby przy wysokiej śmiertelności wśród pozytywnie zdiagnozowanych (od ok. 1% do 15%) wirus ten wywoływał poważne zagrożenie. Daje to jednak również dużą nadzieję na dość szybki immunogenny (zdolny do wywołania odporności swoistej) kontakt z wirusem (lub jego nieaktywnymi infekcyjnie resztkami) wystarczająco dużej części populacji. I to bez wywołania groźnej choroby. Prawie jak szczepionka!

Na taki efekt liczyli Brytyjczycy i Szwedzi, troszkę jednak niedoszacowali kosztu takiego podejścia w postaci stosunkowo dużej liczby ofiar, szczególnie wśród osób starszych i niewydolnych immunologicznie. Brytyjczycy, którzy początkowo zachęcali wręcz do udziału w imprezach masowych, co miało przyspieszyć transmisję wirusa, musieli się szybko wycofać z tych radykalnych kroków i przeszli do samoizolacji. Ostatnio również Szwedzi, choć w swym rzadko zaludnionym kraju żyją na co dzień w stanie niespotykanego w krajach np. południa Europy dystansu społecznego, zaczęli stosować strategie częściowej izolacji. Ich podejście przyniosło bilans ofiar dużo gorszy niż w sąsiadującej i pod wieloma względami podobnej społecznie Norwegii, która jednak przyjęła kurs na samoizolację i dystansowanie społeczne.

Najnowsze dane z Polski mówią, że nawet w 75% próbek pobranych z różnych powierzchni obecnych w przestrzeni publicznej znaleziono ślady SARS-COV-2. Czy są to niewielkie ilości aktywnego, zdolnego do infekowania ludzi koronawirusa, czy jego zdegradowane, nieaktywne resztki? Tego nie wiadomo, ale świadczy to o możliwości kontaktu z antygenami, a więc immunogennymi fragmentami wirusa, znacznej części użytkowników przestrzeni publicznej. Taki kontakt wykorzystujący najprawdopodobniej mechanizmy odporności w jelitach, z całą pewnością powinien wystarczyć do powstania skutecznej odpowiedzi humoralnej z produkcją wydzielniczych przeciwciał klasy IgA, które chronią błony śluzowe. Z drugiej strony, przypominając starą zasadę, opisaną przez mnie wcześniej na tym blogu (XXXX), że o ciężkości infekcji decyduje wielkość dawki infekcyjnej przedostającej się do tkanek pacjenta, można oczekiwać, że kontakt z mikroskopijną ilością nawet aktywnego wirusa obecną na jakiejś powierzchni, nie powinien powodować infekcji. Groźne, wywołujące poważne zakażenia dawki wirusa SARS-CoV-2 przenoszone są przede wszystkim, jeśli nie WYŁĄCZNIE, drogą KROPELKOWĄ.

Jest niestety kilka zastrzeżeń, których zignorowanie może uniemożliwić uzyskanie i utrzymanie odporności populacyjnej. Po pierwsze, nawet jeśli przyjmiemy, że 98% kontaktów z koronawirusem to te niegroźne, niestanowiące zagrożenia życia i nierujnujące systemu opieki zdrowotnej, to należy podkreślić, że takie „bezpieczne kontakty” odbywać się mogą tylko w warunkach zdystansowania socjalnego. Gdybyśmy zlekceważyli ten niezwykle uciążliwy element walki z COVID-19, groźnych kontaktów byłoby znacznie więcej. Przykład Polski, gdzie okazaliśmy się wyjątkowo solidarnym i zdyscyplinowanym (może lepiej powiedzieć dobrze zorganizowanym) społeczeństwem, pokazuje jak skutecznie izolacja i dystansowanie umożliwiają wyjątkowo łagodny w skali społeczeństwa przebieg epidemii. Zatem dopóki nie uzyskamy skutecznej ochrony w postaci odporności populacyjnej, przywracanie kontaktów międzyludzkich MUSI być przeprowadzane ostrożnie, a zasady dystansowania przestrzegane bardzo ściśle. To nie oznacza, że życie gospodarcze miałoby pozostać zamrożone w obecnym stopniu, ale wszelkie luzowanie restrykcji, musi być przyjmowane z dotychczasową odpowiedzialnością przez CAŁE społeczeństwo.

Kolejnym warunkiem uzyskania, a przede wszystkim utrzymania odporności populacyjnej, jest konieczność zachowania w miarę niezmiennego składu danej populacji przebywającej na określonym obszarze. Co to znaczy? Niestety COVID-19 przybrał rozmiary pandemii, dlatego w pełni bezpieczne wyeliminowanie ryzyka dalszego utrzymywania się epidemii uzyskane zostałoby jedynie w wyniku nabycia odporności społecznej przez populację całego świata. Dopóki się to nie stanie, intensywne podróże, a już szczególnie przemieszczenie się dużych części populacji pomiędzy obszarami wolnymi od epidemii, a takimi gdzie ona jeszcze nie wygasła, zrujnowałyby zupełnie założenia odporności populacyjnej. Jak wróży to rychłemu powrotowi do swobodnego podróżowania po świecie, sami państwo rozumiecie.

Scenariusz 2

Alternatywnie do optymistycznego scenariusza w którym odporność populacyjna powstanie stosunkowo szybko (dwa, trzy miesiące) w sposób niejako naturalny, należy również rozważać mniej optymistyczny rozwój wydarzeń, gdy koronawirus z Wuhan pozostanie groźny nieco dłużej. Prognozy pesymistyczne mówią o nawrotach epidemii trwających nawet do 2 lat. Żeby omówić ten drugi możliwy scenariusz najbliższych wydarzeń, i zaproponować, jak w jego obliczu powinniśmy najracjonalniej postąpić, należy omówić najgorętsze chyba zagadnienie od samego początku epidemii – TESTY. Zanim napiszę czy i jakie testy mogą moim zdaniem dostarczać wartościowe informacje w poszczególnych sytuacjach kliniczno-epidemicznych, trzeba uporządkować dość chaotyczne informacje na ich temat.

TESTY

Do testowania pacjentów podejrzanych o zakażenie SARS-CoV-2 dostępne są obecnie trzy podstawowe rodzaje testów: genetyczne, antygenowe i serologiczne.

Testy genetyczne

Te najdokładniejsze ze wszystkich testy jako pierwsze wprowadzone zostały do użytku w celu potwierdzania, że prezentujący objawy COVID-19, są rzeczywiście zakażeni. Testy genetyczne to tak naprawdę tzw. primery, czyli sekwencje genetyczne kompatybilne z fragmentami genomu wirusowego, plus ewentualnie zestaw odczynników stosowanych w metodzie namnażania (powielania) materiału genetycznego wirusa, jeśli znalazł się w próbce. Taki proces powielania materiału genetycznego na bazie znanych primerów za pomocą enzymu polimerazy powtarzany jest wielokrotnie i jak w reakcji łańcuchowej (stąd nazwa polimerase chain reaction – PCR) produkuje znaczą i łatwą do zidentyfikowania za pomocą elektroforezy ilość DNA o konkretnej wielkości. Badanie takie może być prowadzone tylko w wyspecjalizowanych laboratoriach przez specjalistyczny personel i pod warunkiem posiadania odpowiedniego sprzętu. A nade wszystko, jest to praca z materiałem zakaźnym, co znacznie zawęża wybór laboratoriów i utrudnia procedurę.

Powyższy, nieco może zbyt szczegółowy i zagmatwany opis służy przede wszystkim pokazaniu, że chyba jednak niewłaściwym jest nazywanie tej drogiej i skomplikowanej procedury testem. Nie są to bowiem testy w potocznym rozumieniu, czyli jakieś gotowe zestawy, które w prosty i powtarzalny sposób potwierdzają lub zaprzeczają obecności jakiegoś parametru (najczęściej jakościowego, czyli wynik jest + lub -) u pacjenta. W tym kontekście jasnym się staje, dlaczego liczba wykonywanych testów tego rodzaju jest ograniczona. Żaden kraj na świecie nie był gotowy na MASOWE wykonywanie testów genetycznych. Jeśli pojawiały się doniesienia o masowym testowaniu, najczęściej było to robione za pomocą innego rodzaju metod – prawdziwych, niedrogich testów opisanych poniżej. Różnica w cenie pomiędzy testem genetycznym a jakimkolwiek innym jest kilkudziesięciokrotna. Zatem masowe wykonywanie testów genetycznych może zrujnować nawet bogate systemy opieki zdrowotnej.

Informacja płynąca z pozytywnego wyniku testu genetycznego jest jedna – na śluzówkach górnych dróg oddechowych badanego znajdują się choćby śladowe ilości materiału genetycznego wirusa SARS-CoV-2. I nic więcej. O chorobie i tak decydują objawy, a jak wspomniałem wcześniej, nawet 98% osób mających kontakt z koronawirusem w Wuhan może nie mieć typowych objawów COVID-19. I prawdopodobne jest, że wynik testu genetycznego u tych osób już w kilka tygodni po kontakcie będzie negatywny. Ale gdyby w odpowiednim momencie, w nieodległej przeszłości byli oni przetestowani testem genetycznym, wynik mógłby być dodatni. Jednak po kilku dniach od wywołania skutecznej immunizacji, ślady wirusa zapewne ponownie znikną. I jaki z tego wszystkiego wniosek? Test miałby służyć wskazywaniu osób do izolacji? Przecież wszyscy żyjemy w jakimś stopniu samoizolacji. Jeśli osoba nie ma objawów choroby, którym zwykle towarzyszy masowa obecność wirusa w wydychanym i wykasływanym materiale z dróg oddechowych, to jej poziom potencjalnej zakaźności jest niewielki i zwykłe zasady dystansowania społecznego (pod warunkiem, że przestrzegane) powinny w zupełności wystarczyć. Nawet jeśli wybitnie czuły, a więc wykazujący ŚLADOWE ilości wirusa test genetyczny jest pozytywny.

Nie ma żadnych naukowych podstaw do stosowania testów genetycznych poza jednym wskazaniem – testowaniem osoby chorej, z objawami COVID-19. Nawet testowanie osoby z podejrzanym kontaktem infekcyjnym nie ma sensu, bo negatywny wynik testu niczego nie wyklucza przez prawie dwa tygodnie, a dopóki nie ma objawów choroby, pozytywny też nic szczególnego nie wnosi. Pacjenta z COVID-19 zawsze leczymy na podstawie występowania objawów choroby, a nie na podstawie pozytywnego wyniku testu. A dystansowanie społeczne lub samoizolacja, szczególnie po podejrzanym kontakcie TO OBOWIĄZEK każdego.

Test genetyczny służy tylko celom rozpoznawczym i statystycznym, a powinien być wykonywany TYLKO na umotywowane zlecenie lekarza.

Testy antygenowe

Test antygenowy, przez mniej zorientowanych często mylony jest z testem immunologicznym na obecność przeciwciał, czyli testem serologicznym. Wyjaśniam – jest to test immunologiczny, ale przeciwciała są użyte do skonstruowania testu, a wykrywane są antygeny wirusowe obecne w materiale (wymazie, podobnie jak do testu genetycznego) ze śluzówek badanego. Testy te są proste, tanie, ale zdecydowanie mniej czułe niż testy genetyczne. Jednak czułość ta powinna być wystarczająca do stwierdzenia czy badany rozsiewa ze swych błon śluzowych znaczące ilości wirusa. Ma to znaczenie, bo o tym jak dawka infekującego wirusa wpływa na zagrożenie przeniesieniem poważnej w skutkach infekcji z pacjenta na osobę wrażliwą, można przeczytać we wcześniejszym wpisie na tym blogu (XXXX). Natomiast swoistość testów dopuszczanych do użycia na danym rynku powinna być sprawdzana bardzo dokładnie przez odpowiednie jednostki nadzoru farmaceutycznego, ponieważ ważne jest, by antygeny badane w tym teście należały TYLKO do SARS-CoV-2, a nie innych koronawirusów. To gwarantuje, że wynik pozytywny oznacza obecność tego wirusa a nie innych, reagujących krzyżowo.

Testy te powinny być używane do przesiewowego badania pracowników ochrony zdrowia i ewentualnie być dostępne komercyjnie dla wszystkich chętnych. Nie powinny być natomiast używane do budowania danych statystycznych na temat COVID-19. Brak ogólnoświatowych regulacji dopuszczających do gromadzenia danych statystycznych tylko konkretne testy (najlepiej genetyczne) w zdefiniowanych sytuacjach klinicznych, spowodował spore zamieszanie w ogólnoświatowych statystykach i utrudnia wyciąganie wniosków co do np. śmiertelności z powodu COVID-19.

Testy serologiczne

Zupełnie inne zastosowanie mają testy oparte na badaniu obecności w surowicy przeciwciał zdolnych do swoistego połączenia z antygenami SARS-CoV-2, czyli testy serologiczne. Mogą być one, podobnie jak testy antygenowe, testami szybkimi i prostymi w wykonaniu jak testy ciążowe, ale mogą też być testami laboratoryjnymi, opartymi np. o metodę ELISA. Testy laboratoryjne są zazwyczaj testami ilościowymi, pozwalającymi określić poziom swoistych przeciwciał w surowicy, czyli inaczej ich miano.

Podobnie jak w przypadku testów antygenowych, niezwykle istotna jest odpowiednia walidacja, potwierdzająca, że testowane przeciwciała swoiste są tylko dla SARS-CoV-2, a nie pochodzą z reakcji krzyżowych z innymi koronawirusami. Daje to gwarancję, że wynik pozytywny potwierdza kontakt immunogenny z właściwym patogenem.

Testy serologiczne służą przede wszystkim określeniu, czy badana osoba miała immunogenny kontakt w koronawirusem i czy było to niedawno (wysokie miano przeciwciał IgM), jakiś czas temu (obecne zarówno IgM jak i IgG), czy stosunkowo dawno (obecne wyłącznie IgG). Badanie to nie wskazuje, czy pacjent ma obecność koronawirusów na powierzchni błon śluzowych dróg oddechowych. Nie wyjaśnia też, czy przeciwciała pojawiły się w surowicy w wyniku przechorowania COVID-19, czy bezobjawowego kontaktu z infekującym wirusem. Pojawienie się przeciwciał może być również wynikiem kontaktu z nieaktywnymi resztami po wirusie, które zawierały immunogenne antygeny. Taki sam wynik da również zastosowanie szczepionki na SARS-CoV-2, kiedy będzie już dostępna.

Jednak najważniejszy efekt uzyskania pozytywnego wyniku testu serologicznego na SARS-CoV-2, to uzyskanie niemal pewności, że ze strony wirusa nic nam już nie grozi. Obecność przeciwciał potwierdza posiadanie przez organizm tej najważniejszej broni przeciwwirusowej. Mówi nam ona również, że osoba posiadająca swoiste przeciwciała skutecznie dokonała pierwotnej odpowiedzi immunologicznej i w razie ponownego kontaktu jest gotowa do szybkiej i skutecznej odpowiedzi wtórnej. Odpowiedź wtórna rozwija się w ciągu 2-3 dni i jest to znacznie krócej, niż wirus potrzebuje by osiągnąć zdolność do skutecznego zaatakowania płuc. To wyjaśnia, że obawy niektórych o trwałość odporności swoistej nabytej przeciwko wirusowi są przesadzone. Choć miano przeciwciał może opaść znacznie z czasem (ok. pół roku) to zdolność do wtórnej odpowiedzi praktycznie nie znika przez wiele lat.

Trzy podstawowe rodzaje testów zostały zestawione w tabeli.

Kiedy i w jakim celu stosować testy na koronawirusa z Wuhan

Każdy z rodzajów dostępnych testów ma pewne zastosowania, a ich użycie według logicznego planu miałoby znaczenie nie tylko dla pozyskiwania najwartościowszych informacji epidemiologicznych i klinicznych, ale pozwoliłoby również zaoszczędzić środki, które mogłyby być znacznie lepiej wydane na walkę z COVID-19. Poniższy schemat przedstawia szczegółowo ciąg postępowania diagnostycznego w różnych sytuacjach klinicznych i dla różnych grup zawodowych. Jego aktualność może się nieco zmieniać z czasem. Choćby już obecnie przechodzimy od samoizolacji do dystansowania społecznego.

Powyższy artykuł dostępny jest również na portalu Genactiv – link…

Artykuł Koronawirus – ciąg dalszy nastąpi… ale jaki? Możliwe scenariusze. Kolejna część tematycznego cyklu dr Macieja Hałasy. pochodzi z serwisu Der-Med Medycyna Specjalistyczna Szczecin.

Szanowni Pacjenci! W związku z zagrożeniem epidemiologicznym wirusa Sars-COV-2 uruchomiliśmy uslugę konsultacji dermatologicznej przez telefon. Teleporada dotyczyć będzie wyłącznie kontynuacji leczenia i wystawienia e-recepty u pacjentów pozostających pod opieką dermatologa. Ponadto konsultacje on-line mogą być przeprowadzone jedynie w przypadkach niepowikłanych i nie budzących wątpliwości leczniczych. Kliknij w link, aby przejść do strony teleporady.

Artykuł Teleporada – konsultacja lekarska dermatologiczna przez telefon pochodzi z serwisu Der-Med Medycyna Specjalistyczna Szczecin.

Mija już niebawem miesiąc od początku Narodowej Kwarantanny, a nieco więcej od początku kłopotów z koronawirusem na Świecie. I wciąż nie bardzo wiadomo ani skąd się wziął, ani jak z nim postępować, a w końcu jak utrzymać funkcjonowanie Świata w znanej nam formie. Ale czas chyba wyjść z tego stanu częściowego osłupienia czymś kompletnie dla nas „nowym”.  Ale do tego trzeba usystematyzować to co wiemy i zacząć działać nie tylko doraźnie, ale również z jakimś planem na jutro, pojutrze, za miesiąc.

Ogromna ilość danych spływająca do nas z różnych źródeł może powodować pewien stan zagmatwania i utrudniać wnioskowanie. Szczególnie, że szybko narasta również aktywność różnych interpretatorów obecnej rzeczywistości, którzy nie ułatwiają zrozumienia tego co się na naszych oczach dzieje. Pojawiają się sugestie, a nawet dramatyczne odezwy i apele, by przestać traktować tę epidemię jako coś nadzwyczajnego. Wśród głoszących takie opinie jest wielu specjalistów z różnych dziedzin, m.in. epidemiolodzy, czy eksperci od szkodliwych „nano-cząstek” w tym wirusów. Twierdzą oni, że nie ma nic nadzwyczajnego w wirusie SARS-CoV-2, a wywołana nim epidemia jest taka sama, jak każda inna sezonowa grypa czy para-grypa.

Na potwierdzenie swych twierdzeń, owi interpretatorzy podają dane statystyczne, lub szczegółowe analizy epidemiologiczne. Choć na pierwszy rzut oka dowody te wyglądają wiarygodnie, pomijają jednak jeden istotny szczegół. Wirus SARS-CoV-2 rzeczywiście nie różni się od wielu innych poza jednym, niezwykle ważnym szczegółem – atakuje w sposób preferencyjny płuca. Podobnie jak w ostatnich kilkunastu latach robiły to wirusy „świńskiej” i „ptasiej” grypy czy pierwszy koronawirus SARS. W każdym przypadku gdy pacjenci z COVID-19 trafiają do oddziałów intensywnej opieki medycznej, ich podstawowym problemem zdrowotnym jest niewydolność oddechowa. I choć powikłania grypy lub innych typowych wirusowych infekcji sezonowych mogą prowadzać do poważnych stanów zagrożenia życia, to bardzo często jest to wynik gwałtownego nasilenia istniejących już u tych pacjentów zaawansowanych, przewlekłych chorób podstawowych. Takie zaostrzenia rozwijają się na bazie znacznego osłabienia organizmu infekcją wirusową.

Powszechnie wiadomo, że również przebieg COVID-19 zależy od chorób współistniejących, jednak ich znaczenie w rozwoju infekcji koronawirusem wymaga pewnego dodatkowego omówienia. Podobnie jak kilka innych faktów potrzebnych do usystematyzowania i zrozumienia tej choroby. W celu uproszczonego przeglądu czynników kształtujących przebieg choroby i ostateczne skutki infekcji SARS-CoV-2 zaproponowałem następujący schemat.

WYDOLNOŚĆ ODPORNOŚCI PRZECIWINFEKCYJNEJ

Wyjściowo populację potencjalnych pacjentów, a więc praktycznie nas wszystkich, należy podzielić na tych bardziej i mniej podatnych na infekcje. Ma to związek z kondycją ogólną, ale także z wiekiem, sposobem odżywiania, wyniszczającymi lub obniżającymi odporność stanami chorobowymi oraz, co niezwykle ważne i powszechne, przyjmowanymi lekami obniżającymi odporność.

Dobry stan ogólny – pacjent nieobciążony ryzykiem infekcji

Zachowanie dobrego zdrowia w każdym wieku wiąże się z przestrzeganiem pewnych podstawowych zasad higieny życia. Należy do nich utrzymywanie właściwego balansu między aktywnością (w tym zawodową) i odpoczynkiem, a szczególnie z zachowaniem właściwego rytmu dobowego z odpowiednią dawką pełnowartościowego snu. Innymi elementami zdrowego stylu życia są: odpowiednia dawka aktywności fizycznej oraz pełnowartościowa dieta. W końcu, dla zachowania wysokiej wydolności i odporności na infekcje należy rozważyć odstąpienie od niektórych szkodliwych nawyków (w tym żywieniowych) i nałogów.

Zły stan ogólny – pacjent obciążony ryzykiem infekcji

Czynniki obciążające pacjenta wymienione w tej części schematu wpływają tylko na stopień zagrożenia infekcją, czyli odnoszą się do fazy inicjującej chorobę, decydującej o dynamice rozwoju infekcji. Od tej dynamiki zależy, czy pacjent jest w stanie wytworzyć istotną odporność, zanim wirus dotrze do płuc i rozpocznie dramatyczną fazę choroby, czyli zapalenie płuc.

Przyczyną złego stanu ogólnego może być zaawansowany wiek, który wpływa na pogorszenie funkcjonowania wielu organów i układów, w tym systemu odpornościowego. Podobne znacznie mają wszelkie stany patologiczne wyniszczające organizm i to niezależnie od wieku. Mogą one być wynikiem problemów z funkcją przewodu pokarmowego (zaburzenia wchłaniania), a także poważnych zaburzeń metabolicznych. Inną grupą przyczyn wyniszczenia organizmu są zaawansowane choroby nowotworowe. W tym ostatnim przypadku, do zaburzeń odporności przyczynia się również bardzo często leczenie stosowane u pacjentów z nowotworami.

Leki

Niektóre z często stosowanych współcześnie leków wywołują z założenia obniżoną aktywność układu immunologicznego, jak leki immunosupresyjne stosowane po przeszczepach i w chorobach autoimmunologicznych. Inne, powodują różnego stopnia niewydolność układu immunologicznego, jako efekt uboczny swego podstawowego działania. Do takich leków powszechnie zalicza się stosowane w nowotworach chemioterapeutyki, które w sposób ewidentny uszkadzają m.in. funkcję szpiku kostnego, dostarczającego kluczowe dla odporności leukocyty. Inna grupa to leki przeciwzapalne z grupy glikokortykosteroidów. Ich wpływ na spadek odporności jest raczej bezdyskusyjny przy zastosowaniu drogi podania i dawek działających na poziomie ogólnoustrojowym. Jednak nawet znacznie łagodniej działająca kortykosteroidoterapia wziewna, stosowana przede wszystkim w alergiach, może działać osłabiająco na lokalne mechanizmy odpornościowe w drogach oddechowych, co w infekcji SARS-CoV-2 ma ogromne znaczenie.

Opisany powyżej podział nie jest ostry i wielu z nas znajduje się gdzieś pośrodku pomiędzy tymi bardzo mało narażonymi na zakażenie a tymi, których stan predysponuje do łatwiejszego zapadania na infekcje. Dlatego przedstawione w schemacie przykłady pacjentów o różnej podatności na infekcje muszą być traktowane umownie, raczej jako wyznaczające zakres, niż wskazujące alternatywnie występujące stany. Pamiętać należy, że predyspozycja do zapadania na infekcje jest jednym z dwóch czynników decydujących, jak duże jest prawdopodobieństwo zaatakowania płuc przez wirusa. Drugim jest wielkość dawki infekującego wirusa.

ZALEŻNOŚĆ OD DAWKI INFEKCYJNEJ

Zależność przebiegu infekcji koronawirusem SARS-CoV-2 od jego dawki infekującej pacjenta została wyjaśniona szczegółowo w moim poprzednim artykule na blogu Genactiv (Pandemia Koronawirusa – co dalej?, 25 marca 2020). Ujmując w skrócie, im więcej cząstek koronawirusa nas atakuje, tym większe jest ryzyko poważnego zachorowania a nawet zgonu.

Pacjenci nieobciążeni ryzykiem infekcji

Najbardziej obrazowo można wykazać zależność przebiegu choroby od dawki infekującego wirusa na przykładzie częstości i ciężkości zachorowań wśród personelu medycznego. Występowanie COVID-19 w tej grupie dalece przekracza oczekiwania zgodne z rozkładem statystycznym dla grupy ludzi zdrowych w wielu przedemerytalnym. I to zarówno jeśli chodzi zapadalność, jak i śmiertelność w wyniku tej infekcji.

Należy oczekiwać, że osoba o przeciętnej wydolności układu immunologicznego po kontakcie z niewielką dawką wirusa powinna być w stanie wytworzyć przeciw niemu odporność swoistą zanim lokalna infekcja śluzówki górnych dróg oddechowych rozprzestrzeni się do płuc. Powinno to skutkować zakażeniem bezobjawowym lub chorobą o lekkim przebiegu, jak to się dzieje w sugerowanych przez epidemiologów około 80% przypadków.

Jednak gdy zdrowy i wydolny człowiek, jakim powinien być między innymi przeciętny pracownik ochrony zdrowia, zostanie wystawiony na kontakt z wysoką dawką infekującego wirusa, sytuacja zmienia się dramatycznie. W takim przypadku czas potrzebny na replikację wirusa – w celu osiągnięcia wystarczającej liczebności do zajęcia dolnych dróg oddechowych – jest krótszy niż ten wymagany przez pierwotną odpowiedź immunologiczną dla wytworzenia odporności swoistej. W takiej sytuacji pacjent nie jest w stanie skutecznie zapobiegać rozwojowi choroby, co skutkuje ciężkim przebiegiem, nawet przy braku dodatkowych czynników obciążających.

Zrozumienie tego mechanizmu i uznanie jego odpowiedzialności za ciężki przebieg COVID-19 powinno pomóc uchronić niezliczonych pracowników ochrony zdrowia przed ciężkimi konsekwencjami zdrowotnymi. Trzeba podkreślić, że to nie częstość potencjalnego kontaktu z materiałem zakaźnym jest przyczyną ciężkiego przebiegu tej infekcji, ponieważ już przy pierwszym kontakcie rozpoczyna się proces pierwotnej odpowiedzi immunologicznej. Dlatego jeśli dawka przy tym pierwszym kontakcie nie była zbyt duża i nie doszło do masywnej infekcji, osoba zakażona nie powinna być już podatna na zakażenie przy kolejnych kontaktach.

Pacjenci o dużej podatności na infekcje

Ponieważ u tych pacjentów wiek, ogólny stan zdrowia lub/i leczenie powodują zwiększoną podatność na infekcje, głównie dlatego, że ich układ immunologiczny nie jest w stanie zareagować odpowiednio szybko lub/i efektywnie, dawka infekującego wirusa może mieć znaczenie decydujące o przebiegu choroby. Jeśli była ona duża, szanse przeżycia w tej grupie maleją dramatycznie i najczęstszym scenariuszem może być piorunujący przebieg choroby zakończony szybkim zgonem.

Jeśli natomiast dawka wirusa jest niewielka, to szanse pacjentów z grupy podwyższonego ryzyka infekcyjnego zaczynają rosnąć. Co prawda przebieg choroby może być w tym przypadku dość ciężki i wielotygodniowy, ale przy odpowiednio intensywnej opiece nawet bardzo wiekowi pacjenci mają szanse przeżyć COVID-19. Ich szanse na przeżycie i przebieg infekcji są w takim scenariuszu podobne do tych spotykanych u osób niezbyt podatnych na infekcje, ale wystawionych na masywny kontakt z koronawirusem. Oprócz prawidłowej opieki medycznej, jednym z najważniejszych czynników decydujących o ostatecznym wyniku pełnoobjawowej COVID-19 jest współistnienie chorób utrudniających przezwyciężenie poważnej niewydolności oddechowej. Należą do nich przewlekłe lub trwale upośledzające oddychanie choroby układu oddechowego, m.in. obturacyjne, takie jak POChP i astma, oraz choroby restrykcyjne. Inną grupę chorób stanowią choroby serca i naczyń, utrudniające poprzez niewydolność krążenia dystrybucję tlenu, którego zmniejszone ilości dostarczają zaatakowane wirusem płuca. Wymienione choroby nie predysponują do zwiększonego ryzyka infekcji, ale znacznie komplikuję jej przebieg, jeśli zaatakuje ona płuca.

Skutki COVID-19

Pacjenci stanowiący wyzwanie dla systemu ochrony zdrowia, czyli ci, którzy rozwijają pełnoobjawową COVID-19, to zaledwie kilkanaście do dwudziestu kilku procent zarażonych. Jednak przy bardzo gwałtownym rozwoju infekcji mogą oni stanowić wyzwanie przekraczające wydolność nawet najlepiej zorganizowanych i najbogatszych systemów ochrony zdrowia. Dlatego PEŁNA izolacja mająca na celu zwolnienie przyrostu zakażeń, a przez to liczby pacjentów wymagających pomocy w tym samym czasie, może przyczynić się do zwiększenia liczby uratowanych. Ważne jest również, aby ta izolacja dotyczyła w szczególnym stopniu osób szczególnie narażonych na poważny rozwój infekcji z racji wieku lub innych czynników obniżających ich odporność. Rola maksymalnego wsparcia udzielanego tym osobom aby pomóc im przetrwać trudny okres izolacji jest nie do przecenienia. Szczególnie dlatego, że pomoc medyczna, której trzeba im będzie udzielić gdy zachorują, jest znacznie trudniejsza i bardziej kosztowna.

Innym ważnym elementem jest udostępnienie osobom, które muszą kontaktować się z zakażonymi, odpowiednich elementów ochrony osobistej. Może to pozwolić uniknąć skutków ekspozycji na wysokie dawki wirusa. W tym aspekcie niezwykle pomocne byłoby również wyselekcjonowanie i skierowanie do pracy tych pracowników ochrony zdrowia (a w kolejnych etapach również handlu i innych ważnych dziedzin gospodarki), którzy w wyniku przejścia infekcji, nabyli odporność na SARS-CoV-2.

Według wszelkich doniesień największą grupę dotkniętych infekcją SARS-CoV-2 stanowią osoby, które albo nie odnotowały żadnych poważnych objawów w trakcie infekcji, albo jej przebieg był bardzo lekki i stosunkowo krótkotrwały. Osoby te osiągają dodatkowo korzyść w postaci uzyskania odporności na wirusa i mogłyby powrócić do w miarę normalnego trybu życia (pracy, kontaktów socjalnych). Byłoby to jednak możliwe pod warunkiem, że do czasu uzyskania negatywnych wyników testu na obecność wirusa, nie kontaktowałaby się one z osobami, które infekcji jeszcze nie przeszły. Ma to związek z możliwością utrzymywania się przez jakiś czas w ich drogach oddechowych niewielkich ilości cząstek wirusa, przez co mogliby oni pozostawać źródłem szerzenia się infekcji. Dlatego użycie testów, zarówno serologicznych (stwierdzających przejście infekcji i uzyskanie odporności), jak i genetycznych (stwierdzających aktualną obecność wirusa) w odpowiednim schemacie postępowania mogłoby pomóc wyselekcjonować grupę ludzi mogących bezpiecznie, zarówno dla nich samych, jak i dla innych, powrócić do pracy np. w ochronie zdrowia.

Powyższy artykuł dostępny jest również na portalu Genactiv –Koronawirus – czy wiemu już jak postępować?

Artykuł Cykl artykułów immunologa Dr Macieja Hałasy cz.4 – Koronawirus – czy wiemy już jak postępować? pochodzi z serwisu Der-Med Medycyna Specjalistyczna Szczecin.

Ku ogromnemu zaskoczeniu wszystkich, znaleźliśmy się w momencie historii świata, w którym nie wiadomo jak sprawy potoczą się za kilka dni. Co dziś można napisać o zaawansowaniu pandemii, już jutro, pojutrze może być zupełnie nieaktualne. To co można ostrożnie zauważyć, to fakt, że na razie rozwój epidemii w Polsce wydaje się wolniejszy niż w niektórych krajach Europy i Świata. Ale CO DALEJ? Jaki rozwój wydarzeń wydaje się najbardziej prawdopodobny?

Doświadczenie z innymi infekcjami podobnego typu (kropelkowa droga rozprzestrzeniania, brak zwierzęcego wektora, brak szczególnej wrażliwości wirusa na temperaturę itp.) pozwala sądzić, że wirus pobędzie z nami do czasu, aż wytworzymy wystarczającą odporność populacyjną, która „zniechęci” go do pozostawania wśród nas. Taki stan populacji osiąga się, gdy określona jej część uzyskuje wystarczającą odporność indywidualną na dany czynnik infekcyjny. Wtedy jego transmisja (przekazywanie) z jednego osobnika wciąż wrażliwego na infekcję na drugiego, również jeszcze nie uodpornionego, jest znacznie utrudniona, co uniemożliwia wirusowi pozostawanie w stanie aktywnym infekcyjnie w danej populacji. W ciągu ostatnich dwóch stuleci nauczyliśmy się taki stan najefektywniej, a zarazem najłagodniej dla społeczeństwa osiągać za pomocą szczepionek. Obecna epidemia pokazuje jednak, że nie zawsze jest to możliwe, bo nieznany dotąd czynnik infekcyjny może zaatakować nagle, nie dając czasu na zabezpieczenie się za pomocą szczepionki.

Jednak większość z nas (dane mówią, że nawet 80 – 90%) przechoruje infekcję SARS-CoV-2 w sposób niezauważalny, lub bardzo lekki. W efekcie ludzie ci uzyskają odporność swoistą w stosunku do tego wirusa i, przynajmniej zgodnie z doświadczeniem wyniesionym z infekcji innymi wirusami, nie powinni być już więcej podatni na ten rodzaj infekcji. Innymi słowy lekkie przechorowanie oznacza dla każdego osiągnięcie takiego stanu, jak po skutecznym szczepieniu.

Ten trochę idealistyczny obraz zaburza fakt, że przecież mnóstwo ludzie umiera co dnia na tę infekcję, a wielu niepewnych jutra leży na oddziałach intensywnej terapii. Wiemy co prawda, że pewne grupy w naszych społeczeństwach są narażone na poważne konsekwencje tej choroby bardziej niż inne, ale umierają też ludzie młodzi, zdrowi. Może rzadziej, ale jednak…

Czy skutki tej infekcji zależne są od ślepego losu?

Absolutnie nie, ale do zrozumienia odpowiedzi na to GŁÓWNE, EGZYSTENCJONALNE DZIŚ PYTANIE potrzeba pewnej wiedzy, której jednak trudno doszukać się wśród wszechobecnych dziś porad z cyklu: „co zrobić w obliczu epidemii?”. Wiedza ta sprowadza się do stwierdzenia, że każdy z nas zaraża się w inny sposób, a zatem nie jest to proces zero-jedynkowy, w którym KAŻDA ilość wirusa dostająca się naszego organizmu w KAŻDY możliwy sposób u KAŻDEGO wywoła taką samą chorobę. Zarówno ilość wirusów z jaką mamy do czynienia, ich droga wnikania, jak i jakość naszej reakcji obronnej decydują o nasileniu objawów chorobowych. Poniżej przedstawiam trzy podstawowe scenariusze rozwoju COVID-19 zaproponowane na podstawie wiedzy o typowym przebiegu infekcji przenoszonych drogą kropelkową, znajomości podstawowych mechanizmów odpowiedzi immunologicznej i dostępnych doniesień na temat przebiegu infekcji SARS-CoV-2.

Scenariusz 1

Zaproponowany na rycinie 1, w pełni łagodny przebieg choroby, powinien dotyczyć znakomitej większości naszej populacji i w efekcie doprowadzić do rozwoju odporności populacyjnej. Zakłada on jednak, że teoretyczny obiekt infekcji jest w wystarczającym stopniu wydolny odpornościowo, a także nie naraża się na kontakt z dużą dawką infekującego wirusa.

Sekcja A ryciny 1 przedstawia pierwszą fazę infekcji, gdy niewielka dawka wirusa dostaje się do jamy ustnej lub nosa i infekuje pierwsze, bardzo nieliczne komórki nabłonka. Wśród podatnych na taką infekcję komórek górnych dróg oddechowych dominować mają według doniesień komórki nabłonka pokrywające język, które mają największą ekspresję ACE2, receptora dla wirusa SARS-CoV-2. Po wniknięciu do komórek wirus zmusza je do replikacji, czyli produkcji swoich mnogich kopii. Następnie komórki rozpadają się i dochodzi do rozsiania nowopowstałych kopii wirusa na sąsiadujące komórki (ryc. 1B). Już na tym wstępnym etapie powinno dojść do kontaktu wirusa z komórkami układu immunologicznego i rozpoczęcia procesu nabywania odporności swoistej, który nazywa się pierwotną odpowiedzią immunologiczną (jeśli z antygenami wirusa stykamy się pierwszy raz w życiu). W warunkach normalnych, przy przeciętnie wydolnym organizmie, taki proces powinien trwać od 5 do 7 dni, do czasu pojawienia się zdolności do skutecznego, swoistego odpierania ataku.

Rycina 1. Przebieg zakażenia małą dawką wirusa SARS-CoV-2 u pacjenta w pełni wydolnego odpornościowo, skutkujący łagodnym przebiegiem choroby COVID-19 i niską zakaźnością pacjenta.

Jeśli ilość cząstek infekującego wirusa nie jest zbyt wielka, to na etapie infekcji przedstawionym w sekcji A ryciny 1 nie powinno dojść do przeniesienia z wdychanym powietrzem ich istotnej dawki do płuc. Ma to ogromne znaczenie, bo kolejnymi komórkami o dużej ekspresji ACE2 są pneumocyty typu drugiego (komórki wydzielnicze produkujące surfaktant) rozlokowane w nabłonku wszystkich pęcherzyków płucnych. Pomimo, że stanowią one jedynie niewielką część komórek nabłonkowych pęcherzyka, to ich zaatakowanie, a następnie zniszczenie przez wirusa wywołuje miejscowy stan zapalny. Jeśli duża ilość cząstek wirusa dostanie się do płuc i zainfekuje dużą liczbę pneumocytów typu 2, to mikrozapalenia rozwijające się w każdym zainfekowanym pęcherzyku łączą się w wielkie, rozlane, tzw. śródmiąższowe zapalenie płuc. Może ono objąć całe płuca, nie pozostawiając wystarczającej ilości zdrowej, niezajętej zapaleniem tkanki płucnej do efektywnej wymiany gazowej, która jest podstawą oddychania w płucach. Prowadzi to do trudnej do przezwyciężenia niewydolności oddechowej.

A zatem jeśli w fazach infekcji przedstawionych na ryc. 1A i 1B w jamie ustnej i w gardle pacjenta nie znajduje się jeszcze wystarczająco dużo wolnych cząstek wirusa, by mogły one być w istotnych ilościach przeniesione z powietrzem do płuc, infekcja pozostaje lokalnym zjawiskiem w górnych drogach oddechowych. Jest to możliwe pomimo, że odpowiedź immunologiczna nie uzyskała jeszcze wystarczającej wydolności, by odeprzeć infekujące wirusy. Wynika to z faktu, że proces namnażania wirusa odbywa się etapami polegającymi na zakażaniu kolejnych „generacji” komórek, a każdy taki etap trwa kilka dni i produkuje dużą, ale ograniczoną możliwościami komórki liczbę kopii wirusa. Ponieważ proces replikacji wirusów rozpoczął się ze stosunkowo niewielką początkową liczbą kopii dostępnych do namnażania, w ciągu pierwszych dni infekcji ich liczba obecna w świetle górnych dróg oddechowych jest wciąż niewystarczająca do masywnego zajęcia płuc.

Kiedy w 5-7 dniu infekcji (ryc. 1C) układ odpornościowy uzyskuje zdolność do efektywnej swoistej odpowiedzi na wirusy, przerywa namnażanie wirusa i infekcja zostaje zatrzymana. Z czasem rozwijająca się dalej odpowiedź immunologiczna wytworzy przeciwciała IgA i zneutralizuje pozostałe na śluzówkach wciąż nieliczne cząstki wirusa. Na żadnym etapie tak przebiegającej infekcji nie doszło do wytworzenia wystarczającej liczby kopii wirusa by zainfekować płuca, ale również ilość wirusa uwalniana na zewnątrz, a więc ta, która stanowi materiał przenoszący infekcję na innych nie powinna być znacząca.

Po kilku kolejnych dniach (ryc. 1D) i zagojeniu ubytku w nabłonku śluzówki górnych dróg oddechowych, objawy zapalenia ustępują i infekcja się kończy.

Dużo groźniejszy dla pacjenta jest kolejny, przedstawiony na rycinie 2 scenariusz.

Scenariusz 2

W tym scenariuszu przedstawionym na rycinie 2 początek infekcji (ryc. 2A i 2B) może być praktycznie identyczny z rozwojem wydarzeń w scenariuszu 1. Jedyną istotną różnicą jest bardzo wolny rozwój odpowiedzi immunologicznej w scenariuszu 2. Już w kolejnej fazie infekcji przedstawionej w sekcji C ryciny 2 widać brak hamującego wpływu odporności na rozwój infekcji. Wirus replikuje prawie niezatrzymany i ma dość czasu, by poprzez kolejne etapy infekowania nowych komórek namnożyć się w ilości wystarczającej do przeniesienia do płuc dużej dawki materiału infekcyjnego. Jest ona tak duża, że może zakażać jednocześnie wiele pęcherzyków rozsianych w całych płucach.

Rycina 2. Przebieg zakażenia małą dawką wirusa SARS-CoV-2 u pacjenta niewydolnego odpornościowo, skutkujący ciężkim przebiegiem choroby COVID-19 i dużą zakaźnością pacjenta.

Pomimo, że na rycinie 2 w sekcji D widać już w pełni rozwiniętą odpowiedź immunologiczną, może ona uzyskać skuteczność zbyt późno, by zapobiec rozwojowi zapalenia płuc. Również w wielu przypadkach, szczególnie u pacjentów leczonych immunosupresyjnie lub z innych powodów poważnie upośledzonych odpornościowo, możliwe jest, że nawet na tym etapie nie dochodzi do sprawnej odpowiedzi na wirusa. Wówczas rozwój infekcji może mieć piorunujący i tragiczny przebieg.

Z punktu widzenia rozprzestrzeniania się epidemii istotne jest, jaki jest stopień zakaźności pacjentów w przebiegu różnych przedstawianych tu scenariuszy. Godne odnotowania jest, że podobnie jak wielkość dawki infekcyjnej różnicuje potencjalnie przebieg choroby, również przebieg infekcji wpływa na to jak wiele cząstek wirusa wyrzuca z siebie pacjent oddychając, mówiąc, kaszląc czy kichając. Jak już przedstawiono w scenariuszu 1, praktycznie na żadnym etapie infekcji pacjenci nie „uwalniają” z siebie istotnych ilości wirusa. Natomiast w sekcji C scenariusza 2 pacjent jest już dość mocno zakaźny, a w sekcji D wybitnie zakaźny. A tak na marginesie…

Kiedy pojawia się zakaźność, jakie są objawy choroby?

Do momentu uwolnienia pierwszych kopi wirusa zreplikowanych we własnych komórkach nabłonka, pacjent może przekazać na innych jedynie część tych wirusów, którymi sam się zaraził. W momencie rozpadu komórek nabłonka, co prowadzi do uwolnienia zreplikowanej, zdolnej do zarażania innych dawki wirusów, pacjent jeszcze nie ma poważnych objawów zapalenia w górnych drogach oddechowych. Występuje u niego co najwyżej lekkie podrażnienie, swędzenie, nieznaczne pieczenie, czy uczucie suchości. Również CRP będzie w tym czasie zaledwie lekko podwyższone, w stopniu typowym dla infekcji wirusowych. Dopiero kiedy zniszczenie komórek wywoła istotne zapalenie w śluzówce, zaczynamy mieć do czynienia z pełnymi objawami infekcji górnych dróg oddechowych.

Niestety, w czasie gdy pojawiają się wyraźne objawy, pacjent jest już od jakiegoś czasu (kilku – kilkunastu godzin) zakaźny. Testy na obecność wirusa również nie pomogą nam uchwycić pacjenta zakaźnego zanim nastąpi rozwój objawów. Jeśli bowiem nawet uda nam się pobrać próbkę DOKŁADNIE w momencie rozwinięcia się zakaźności u pacjenta, to i tak wynik będzie dostępny mniej więcej wtedy, gdy pojawią się pierwsze objawy, ponieważ wykonanie testu zajmuje co najmniej kilka godzin.

CO zatem pozostaje? Maksymalnie skuteczna IZOLACJA I OSTROŻNOŚĆ W KONTAKTACH ZE WSZYSTKIMI… bo niebawem prawie wszyscy możemy być zakażeni.

Na koniec jeszcze ważna uwaga o badaniu CRP, które tradycyjnie uważano za wskaźnik różnicujący pomiędzy infekcją wirusową i bakteryjną. W istocie jednak, jego wysoki wynik związany jest z toczącym się w organizmie procesem zapalnym o ZNACZĄCYM nasileniu. I nie jest ważne, czy zapalenie wywołały bakterie, które infekując tkanki wywołują od pierwszych minut zapalenie o istotnym nasileniu, czy wirusy, których wniknięcie do organizmu początkowo zazwyczaj nie wywołuje zapalenia. Dopiero dokonując dużych zniszczeń w tkankach, w końcu również wirusy wywołują zapalenie o znacznym nasileniu. Szczególnie gdy zaatakują rozległe obszary tkanek, np. płuc, jak to ma miejsce w omawianej infekcji.

Ostatni, 3 scenariusz opisuje sytuację w której może znaleźć się każdy, szczególnie jeśli będzie postępować nieostrożnie. Jednak niektórzy, jak pracownicy ochrony zdrowia, ze szczególnym wskazaniem na pracowników jednostek przyjmujących pacjentów zakażonych koronawirusem, są na ten scenariusz narażeni w największym stopniu, pomimo stosowania wszelkiego rodzaju zabezpieczeń.

Scenariusz 3

W tym scenariuszu dochodzi do masywnego zakażenia pacjenta, co daje wirusom przewagę nad rozwijającą się w normalnym tempie swoistą odpowiedzią immunologiczną. Wynika to z możliwości jednoczesnego zainfekowania dużej liczby komórek nabłonkowych (ryc. 3A), które już na pierwszym etapie replikacji produkują bardzo dużą liczbę cząstek wirusa zdolnych do rozsianego zainfekowania znacznych obszarów płuc (ryc. 3B).

Pomimo tego, że po około tygodniu odpowiedź immunologiczna może rozwinąć pewną skuteczność, to jednak powstała do tej pory ilość kopii wirusa jest w stanie masywnie zainfekować dolne drogi oddechowe i doprowadzić do bardzo ciężkiego, śródmiąższowego zapalenia płuc (ryc. 3C). Jeśli ciężkość stanu ogólnego pacjenta w kolejnej fazie choroby (ryc. 3D) nie upośledza funkcjonowania układu immunologicznego, to rozwinięta już na tym etapie swoista odpowiedź immunologiczna przeciwko wirusowi SARS-CoV-2 może poprawić eliminację patogenu i zwiększyć szanse na wyzdrowienie.

Zakaźność pacjenta w tym scenariuszu choroby rośnie bardzo szybko i może pojawić się już w 3-4 dobie od zarażenia (ryc. 3B). Jej wystąpienie poprzedzi nieznacznie (o kilka godzin) pojawienie się objawów. Objawy najprawdopodobniej wystąpią gwałtownie, ponieważ śluzówka górnych dróg oddechowych będzie masywnie niszczona przez wirusa, co wywoła lokalne zapalenie o dużym nasileniu. W ciągu tygodnia może rozwinąć się poważne zapalenie płuc i zakaźność pacjenta będzie w tym okresie największa (ryc. 3C).

Rycina 3. Przebieg zakażenia bardzo dużą dawką wirusa SARS-CoV-2 u pacjenta o przeciętnej wydolności odpornościowej, skutkujący ciężkim przebiegiem choroby COVID-19 i dużą zakaźnością pacjenta.

Co wynika z przedstawionych scenariuszy?

Podsumowując, nasze szanse na łagodne przechorowanie COVID-19 zdecydowanie zależą od kilku czynników. Oczywiste jest, że każdy z nas chciałby przejść tę chorobę zgodnie ze scenariuszem nr 1, bo po jej łagodnym przejściu uzyskujemy szansę na uzyskanie skutecznej odporności na SARS-CoV-2.

Najważniejsze kategorie potencjalnych pacjentów COVID-19 to:

1. Osoby zdrowe, młode lub w średnim wieku, ponadto dbające o kondycję fizyczną i unikające ekspozycji kontakt z osobami zarażonymi – 80-90% społeczeństwa – najbardziej prawdopodobny scenariusz: 1
2. Chorzy na choroby upośledzające odporność, wyniszczające organizm, osoby w bardzo zaawansowanym wieku, osoby zdecydowanie niedbające o zdrowie, stosujące drastyczne diety, przewlekle przepracowane, zestresowane – kilka do kilkunastu procent społeczeństwa – możliwy scenariusz: 2
3. Chorzy przyjmujący leczenie immunosupresyjne z różnych powodów, w tym przeszczepów, chorób autoimmunologicznych, osoby przyjmujące większość terapii przeciwnowotworowych – kilka do kilkunastu procent społeczeństwa – możliwy scenariusz: 2
4. Osoby narażone zawodowo lub w życiu prywatnym na kontakt z pacjentami w stanie zakaźnym – ??? procent społeczeństwa – możliwy scenariusz: 3

Podczas gdy osobom z kategorii 1 nic nie potrzeba zalecać, to z kolei osobom z kategorii 3 niewiele można pomóc. W większości przypadków leczenie ich choroby podstawowej, choć upośledza odporność, to jednak ratuje im życie i często nie może być przerwane, nawet na czas groźnej epidemii. Również zalecenie totalnej izolacji nie wchodzi w grę, gdyż muszą oni często korzystać z kontaktów z zakładami opieki zdrowotnej. Pacjentom tym nie można nawet zalecić stosowania colostrum, ponieważ jego działanie mogłoby kolidować z oczekiwanymi efektami ich leczenia podstawowego. Pozostaje zalecić im NAJWYŻSZEGO stopnia ostrożność i stosowanie środków ochrony, takich jak maseczki. Choć nie są one zupełnie nieprzenikliwe dla wirusów, to jednak mogą znacznie zmniejszyć dawkę infekujących drobnoustrojów.

Osoby z kategorii drugiej, choć jest ona bardzo zróżnicowana, można podzielić na tych, którzy powinni za wszelką cenę postarać się usunąć przyczynę swego upośledzenia odpornościowego i tych, którzy mimo najlepszych chęci osiągnąć tego celu nie mogą (wiek, choroby nieuleczalne). Bez wątpienia wszyscy, którzy pozostają w tej kategorii, muszą za wszelką cenę unikać kontaktu z możliwym źródłem infekujących wirusów, a mogą nim wkrótce być niemal wszyscy. A zatem IZOLACJA. Młodsi, zdrowsi muszą przyjąć na siebie obowiązek zaopatrzenia potrzebujących we wszystko co konieczne do życia, ale BEZ KONTAKTU bezpośredniego! Warto by do podstawowych zakupów dorzucić cytrusy lub inne źródło naturalnych witamin. Ewentualnie można rozważyć zastosowanie suplementacji witaminami C i D₃, a także selenem i cynkiem, ale tylko takiej, która uzupełnia ewentualne niedobory, najlepiej stwierdzone laboratoryjnie.  Przedawkowanie tych suplementów może być niebezpieczne dla zdrowia (np. przedawkowanie cynku zwiększa ryzyko nowotworów, witaminy C jest niebezpieczne dla nerek itd.). I jeszcze jedno… każdy z tej kategorii może odnieść ogromne korzyści z przyjmowania w tym trudnym okresie COLOSTRUM. W istocie WSZYSCY (z wyjątkiem osób z kategorii 3) takie korzyści mogą odnieść, choć prawdopodobnie zapasy tego naturalnie pozyskiwanego specyfiku, podobnie jak maseczek itp. nie są niewyczerpane.

Ostatnia kategoria (4) przynosi wyjątkowe wyzwanie. Z jednej strony każdy kto w swym życiu prywatnym czy zawodowym może stykać się z osobami choćby potencjalnie zarażonymi, powinien przestrzegać maksymalnie zasad ostrożności i ewentualnej izolacji od osoby prezentującej objawy choroby. Natomiast jest w tej kategorii grupa specjalna – lekarze, pielęgniarki i inny personel medyczny mający kontakt z chorymi na COVID-19. Pomimo maksymalnych zabezpieczeń stosowanych w takich sytuacjach, wciąż dochodzą sygnały ze świata, że pracownicy ochrony zdrowia są częstymi ofiarami tej infekcji. Niestety, osoby te są nie tylko narażone na wysokie dawki zakażającego wirusa, ale najczęściej są również przepracowane i zestresowane. Powoduje to, że rozwijająca się u nich ewentualna infekcja może przybrać charakter obecny w scenariuszu 2 w połączeniu ze scenariuszem 3, a to może przynieść tragiczne skutki. Należy zatem zaapelować, żeby w tym trudnym okresie lekarze, pielęgniarki i ratownicy medyczni stosowali się do choćby podstawowych zasad higienicznego trybu życia (sen, dobre odżywianie). Ponadto w  miarę możliwości powinni oni rozważyć uzupełnienie niedoborów w zakresie mikroelementów i witamin, a także suplementację colostrum, które nie tylko poprawia odporność, działa bezpośrednio osłonowo przeciwko czynnikom infekcyjnym, ale również usprawnia zdolność do szybkiej i efektywnej regeneracji po wysiłku. Ponadto muszą oni maksymalnie unikać EKSPOZYCJI na duże dawki materiału infekcyjnego, którym oprócz wydychanego powietrza są wydzieliny z dróg oddechowych pacjentów chorych na COVID-19.

CO BĘDZIE CZEKA NAS W NAJBLIŻSZEJ PRZYSZŁOŚCI…?

Na tak postawione pytanie NIKT nie jest dziś w stanie udzielić odpowiedzi. Jednak rozumiejąc najbardziej prawdopodobny patomechanizm infekcji SARS-CoV-2 i rozważając przedstawione w tym tekście scenariusze można spróbować wnioskować co do najbardziej pożądanego rozwoju obecnej epidemii. Takim najlepszym makro scenariuszem byłby bardzo umiarkowany i wielokrotny kontakt osób z kategorii 1 z bardzo małymi dawkami wirusa. Taki kontakt będzie nieuchronnie następował pomimo utrzymania NAJWYŻSZYCH STANDARDÓW SANITARNO-HIGIENICZNYCH, Z KTÓRYCH W ŻADNYM RAZIE NIE WOLNO REZYGNOWAĆ DO KOŃCA EPIDEMII.

Rozłożony w czasie, zminimalizowany kontakt z wirusem, dający dużo czasu układowi immunologicznemu, spowodowałby skuteczny rozwój odporności u każdego indywidualnie. To z kolei, poprzez stopniowe zwiększanie puli odpornych członków społeczeństwa, zbudowałoby tak pożądaną odporność populacyjną i doprowadziło do wyparcia wirusa. Do tego czasu osoby z kategorii 2 i 3 MUSZĄ pozostawać w maksymalnie ŚCISŁEJ IZOLACJI. W międzyczasie pula zdegradowanych różnymi działaniami sanitarnymi, infekcyjnie nieczynnych cząstek wirusa w środowisku powinna również stopniowo się zwiększać, co dostarczyłoby nam dostęp do najbardziej naturalnej ze szczepionek. Pamiętać bowiem należy, że najskuteczniejsza immunizacja w warunkach fizjologicznych odbywa się poprzez dostarczanie do jelit wszelkich występujących w naturze antygenów, w tym tych należących do drobnoustrojów. Warto o tym na co dzień pamiętać, jak również o tym, że żaden znany suplement wspierający funkcje odpornościowe człowieka nie działa tak skutecznie w kierunku usprawniania homeostazy i funkcji immunologicznej jelit jak colostrum. Więcej na ten temat można przeczytać w mojej książce „Colostrum – naturalny regulator układu immunologicznego”, tu do nabycia (https://genactiv.eu/kolekcja/frontpage/colostrum-kompendium).

Powyższy artykuł dostępny jest również na portalu Genactiv – Koronawirus – Pandemia Koronawirusa – co dalej?

Artykuł Cykl artykułów immunologa Dr Macieja Hałasy cz.3 – Pandemia Koronawirusa i co dalej? pochodzi z serwisu Der-Med Medycyna Specjalistyczna Szczecin.

Rozwój bieżących wydarzeń związanych z pandemią koronawirusem SARS-CoV-2 stał się tak dynamiczny, że chwilami trudno go szczegółowo śledzić. Wyniki badań naukowych dotyczących wirusa publikowane są w czasopismach on-line w ciągu kilku dni od zakończenia gromadzenia danych, a czytane przez nas czasem zaraz po umieszczeniu w sieci. Podejmowane są niekonwencjonalne lub dawno niestosowane kroki, zarówno kształtujące sposób działania ochrony zdrowia, jak i regulujące funkcjonowanie całych społeczeństw. Wszystkie te działania są skutkiem wspólnych wysiłków podejmowanych w celu ograniczenia, a przynajmniej znacznego zwolnienia rozwoju epidemii.

Taki dynamizm sytuacji sprzyja niespotykanym wahaniom nastrojów, zarówno całych społeczeństw, jak i każdego z nas z osobna. Nastroje grozy przeplatane nadmiernym przekonaniem o braku zagrożenia powodują, że u wielu osób dominuje odczucie kompletnego zagubienia. Czy można zatem napisać dziś coś uspokajającego, a zarazem nie wzbudzić poczucia nadmiernej i nieuzasadnionej pewności u czytelników? Spróbuję…

Dlaczego młodzi i zdrowi mają największe szanse przejść infekcję koronawirusem SARS-CoV-2 w lekki, a nawet niezauważalny sposób?

Coraz więcej danych wskazuje, że większość ludzi którzy mieli infekcyjny kontakt z koronawirusem nie zachoruje w sposób objawowy, lub będzie miało bardzo niewielkiego stopnia objawy nieżytu górnych dróg oddechowych i ogólnoustrojowe cechy zachorowania typu grypowego (ból mięśni, gorączka itp.). Tylko osoby w wieku powyżej szóstej dekady życia, oraz młodsze, ale obciążone poważnymi chorobami przewlekłymi mają znacznie podwyższone ryzyko ciężkiego zachorowania na COVID-19.

Skąd takie różnice w stopniu ryzyka związanego z infekcją?

Aby to zrozumieć, należy prześledzić jak przebiegają etapy infekcji wirusem przenoszonym drogą kropelkową, a więc atakującym przede wszystkim komórki  nabłonkowe błon śluzowych:

1. wirus atakuje nas poprzez bardzo konkretne wrota zakażenia, którymi są komórki nabłonka błony śluzowej jamy ustnej posiadające na swej powierzchni odpowiednie struktury (dla SARS-CoV-2 jest to konwertaza angiotensyny 2) będące receptorem dla wirusa,
2. po wniknięciu do komórki wirus wbudowuje do niej swój materiał genetyczny i zmusza ją do produkcji nowych kopii wirusa – na tym etapie układ odpornościowy organizmu po raz pierwszy ma szansę zapoznać się z wirusem i rozpoczyna się proces zwany pierwotną odpowiedzią immunologiczną, która do rozwinięcia skutecznej odporności swoistej potrzebuje zwykle ok. 7 dni,
3. kiedy, zwykle po kilku dniach, nowe kopie wirusa są już gotowe, komórka się rozpada, a uwolnione nowopowstałe i znacznie liczniejsze już wirusy mogą atakować nowe komórki – proces namnażania kolejnych kopii wirusa rozpoczyna się od nowa,
4. gdy w jamie ustnej w wyniku jednej lub wielu takich faz namnażania się wirusów powstanie wystarczająca ich ilość, a układ odpornościowy nie zatrzyma tego procesu, mogą one zacząć przedostawać się do niższych partii dróg oddechowych i przewodu pokarmowego – w płucach znaczne ilości receptorów (ACE2) dla wirusa posiadają niektóre komórki nabłonkowe wyściełające pęcherzyki płucne (tzw. pneumocyty typu 2).

Jak wynika z powyższego zestawienia etapów rozwoju choroby COVID-19, proces zakażenia wirusem, a ściślej rozwoju choroby nim wywołanej, nie jest zjawiskiem zero-jedynkowym, działającym jak pstryczek w ścianie włączający światło. Zanim rozwiną się objawy mamy wbrew pozorom sporo czasu na drobne modyfikacje przebiegu tego procesu, które w efekcie mogą spowodować, że infekcja nie zakończy się rozwinięciem pełnoobjawowego, ciężkiego zespołu chorobowego. Ponieważ przewidywania niektórych specjalistów uprawdopodabniają scenariusz, wegług którego znaczna część naszej populacji zostanie zainfekowana, przedstawione poniżej zalecenia, czy raczej sugestie, mogą przydać się każdemu z NAS.

Aby zwiększyć nasze szanse w wojnie z wirusem SARS-CoV-2, zarówno jako społeczeństwa, jak i każdego indywidualnie, KAŻDY z nas powinien przyjąć na siebie cząstkę odpowiedzialności za los nas WSZYSTKICH.

Jak zatem postępować? Powinniśmy zwrócić uwagę na trzy zasadnicze etapy, na które można podzielić nasze działania :

1. Przygotowanie organizmu na spotkanie z wirusem
2. Prewencję zakażenia
3. Opóźnienie rozwoju choroby

Trzeba zwrócić uwagę, że etap C bardzo mocno wiąże się i wynika bezpośrednio ze sprawnego przeprowadzenia działań z etapu A. Każdy z tych etapów można podzielić na kilka uzupełniających się, choć czasem niezależnych, działań.

Etap A.

Ten punkt możliwy jest do zrealizowania tylko wtedy, jeśli jeszcze mamy na to czas i możliwości, a polega zasadniczo na utrzymywaniu na jak najwyższym poziomie odporności organizmu. Wiąże się to między innymi nierozłącznie z zachowaniem jak najlepszej kondycji ogólnej organizmu, czemu sprzyja:

1. Właściwy wypoczynek, najlepiej aktywny, (np. gimnastyka przy otwartym oknie, jeśli temperatura powietrza pozwala), ćwiczenia oddechowe itp.
2. Wystarczająca ilość snu, co najmniej 7-8 godzin na dobę, w miarę możliwości więcej. Zdecydowanie należy unikać nieprzespanych nocy, przesiadywania do późnych godzin, czy to ze względu na tryb wykonywanej pracy, czy z powodu chęci dostarczania sobie rozrywki (gry komputerowe, nocne seanse filmowe).
3. Odpowiednie odżywienie, co oznacza nie tylko dostarczenie odpowiedniej ilości energii, czyli kalorii (choć jeśli nie w nadmiarze, to jest to również niezwykle ważne), ale również WSZYSTKICH podstawowych składników pokarmu. Unikanie jakichkolwiek diet (eliminacyjnych, niskokalorycznych, wegetariańskich itp.) nie podyktowanych wskazaniami zdrowotnymi jest jednym z niezwykle ważnych kroków w kierunku zachowania właściwej odporności.
4. Unikanie stresu i generowanie w sobie pozytywnych odczuć, ponieważ stwierdzono bez wątpliwości powiązanie stanu odporności organizmu z dobrym nastrojem i pozytywnym myśleniem. Bo choć jest to trudne do wyjaśnienia za pomocą dostępnych nam narzędzi naukowych, z jakiegoś powodu odporność „uwielbia uśmiech”!
5. Odstawienie używek, szczególnie alkoholu wysokoprocentowego i papierosów, w tym e-papierosów produkujących sztuczny „dym” na bazie glikolu propylenowego (również alkoholu), ponieważ wysuszają one śluzówki, a także nie sprzyjają zachowaniu wysokiej odporności organizmu.
6. Kontrolowana suplementacja wybranymi witaminami i mikroelementami, ale tylko bardzo umiarkowana i to najlepiej pod kontrolą doświadczonego lekarza lub dietetyka. Może ona w umiarkowanym stopniu pomóc wyrównać ewentualne niedobory i poprawić parametry odpornościowe, ponieważ komórki odpornościowe do swego prawidłowego rozwoju wymagają niektórych mikroskładników pokarmu. Wdrożenie ewentualnej suplementacji najlepiej poprzedzić, o ile to możliwe, testem laboratoryjnym który może wykazać taki niedobór. Natomiast stosowanie jakichkolwiek mikroelementów lub witamin w „uderzeniowych” dawkach nie ma sensu z naukowego punktu widzenia, bo może jedynie zaburzyć niezwykle ważną z punktu widzenia funkcjonowania układu immunologicznego równowagę. Ponadto obciążenie nienaturalnie dużymi dawkami niektórych z nich może prowadzić do przeciążenia niektórych narządów, jak to się dzieje np. w przypadku nerek lub jelit po podaniu ogromnych dawek witaminy C. Należy raczej dbać o regularne i naturalne dostarczanie tych składników w ramach zbalansowanej (właściwy skład i proporcje istotnych składników pokarmowych), kompletnej diety.
7. Stosowanie colostrum, które jest jedynym znanym nam naturalnym suplementem stworzonym przez naturę SPECJALNIE w celu modulowania układu immunologicznego. Powstało ono po to, by nakarmiony nim noworodek jak najszybciej i najwszechstronniej uzyskał zdolność do reakcji obronnej przeciwko wszelkim możliwym czynnikom infekcyjnym, w tym wirusom. Jednak również dorośli, a szczególnie osoby w podeszłym wieku czerpią z przyjmowania colostrum korzyści w postaci poprawy skuteczności układu immunologicznego. Dowodów na takie działanie colostrum złożonego z ok. 250 bioaktywnych czynników dostarczyły w ostatnich dziesięcioleciach dziesiątki prac naukowych.

Czemu służą działania z tego etapu przygotowań do walki z wirusem? Mają one za zadanie przygotować nas do najważniejszego w tej chorobie wyścigu pomiędzy namnażającym się wirusem, a osiągnięciem przez nasze limfocyty zdolności do skutecznej jego neutralizacji. Jeśli zdążymy dokonać tego na czas, przejdziemy chorobę bez poważnych konsekwencji zdrowotnych. Nabieramy swoistej odporności (jak po szczepionce) i od tego momentu nie powinniśmy już być wrażliwi na infekcję tym wirusem.

Pamiętajmy, że aby wirus mógł skutecznie zaatakować płuca musi osiągnąć pewną wystarczającą liczebność. Dzieje się to poprzez tworzenie nowych jego kopii powstających w nabłonku górnych dróg oddechowych. I tu trzeba wyjaśnić jedną rzecz – szybkość tworzenia nowych kopii wirusa zależy od wielkości jego dawki, którą się zainfekowaliśmy. Jeśli nasze śluzówki miały kontakt z niewielką liczbą wirusów, to w pierwszej fazie infekcji zajętych jest niewiele komórek, a w efekcie po okresie replikacji wirusa w ich wnętrzu, uwolnionych zostanie stosunkowo niewiele nowych cząstek wirusa. Wciąż za mało, by skutecznie zainfekować płuca. Infekowane są zatem sąsiadujące komórki w górnych drogach oddechowych, ale tym razem ich liczba jest większa, bo pierwszy okres replikacji wirusa spowodował jego zwielokrotnienie. Zanim liczba kopii wirusa osiągnie wielkość pozwalającą na zainfekowanie płuc, musi dokonać się pewna liczba takich cykli namnażania, a każdy z nich trwa kilka dni. W tym czasie mamy możliwość przeprowadzić proces immunizacji i rozwoju skutecznej swoistej odpowiedzi immunologicznej, co powinno zatrzymać infekcję. Taka odpowiedz organizmu jest możliwa tylko w warunkach posiadania wystarczająco skutecznych mechanizmów odpornościowych, inaczej dobrej odporności.

Niestety inaczej wyglądać może przebieg infekcji dużą początkową dawką wirusa. Wtedy, w związku z tym że od początku zainfekowanych jest dużo komórek, czas potrzebny na replikację dostarczającą wystarczająco dużą liczbę kopii może być znacznie skrócony. Jeśli trwa to poniżej 5-7 dni, czyli czasu potrzebnego do pełnego rozwoju pierwotnej odpowiedzi immunologicznej, to nawet osoba o przeciętnie dobrej odporności może nie zdążyć na czas z wytworzeniem skutecznej obrony przed zajęciem płuc przez wirusa. Dlatego podniesienie poziomu odporności na JAK NAJWYŻSZY poziom jest tak ważne.

Etap B.

Ten etap ochrony przed poważnymi skutkami infekcji jest najmocniej propagowany jako środek prowadzący do uniknięcia choroby, choć jak sugeruje wielu specjalistów w dziedzinie epidemiologii, infekcja ta dotknie najprawdopodobniej bardzo dużej części społeczeństwa. Realizacja tego etapu powinna polegać na:

1. Unikaniu przez każdego obywatela ryzyka kontaktu z wirusami, co wyraża się poprzez indywidualne stosowanie pogłębionych zasad higieny oraz stosowanie się do zaleceń władz państwowych i modyfikowanych na bieżąco przepisów sanitarno-epidemiologicznych. Ten punkt jest raczej powszechnie znany i miejmy nadzieję przestrzegany solidarnie przez wszystkich.
2. Zachowaniu błon śluzowych we właściwym stanie, co może pozwolić na odparcie ataku wirusa, nawet gdy wniknie on do naszej jamy ustnej lub nosa. Błony śluzowe muszą być przez cały czas pokryte śluzem, który pozwala zapobiegać wysuszeniu komórek nabłonka, ale przede wszystkim chroni komórki nabłonkowe przed bezpośrednim kontaktem z potencjalnie infekcyjnymi czynnikami. Śluz ma właściwości ochronne dla śluzówki ze względu na swoją lepkość, ale również dlatego że wchodzące w jego skład czynniki (w tym przeciwciała wydzielnicze IgA, o ile jesteśmy odpowiednio immunizowani) niszczą skutecznie bakterie, wirusy i inne drobnoustroje. Zachowanie pokrywy śluzowej w górnych drogach oddechowych jest utrudnione w miesiącach zimowych z powodu wysuszającego działania powietrza podgrzewanego przez różnego rodzaju grzejniki. Ma to szczególne znaczenie w sypialniach, gdzie zapobiec możemy wysuszeniu powietrza umieszczając czysty, nawilżony ręcznik na kaloryferze. Inną przyczyną nadmiernego wysuszania śluzówek jest niewłaściwe nawodnienie organizmu, a także oddychanie przez usta, gdy mamy zatkany nos.

UWAGA! MIT. Przy tej okazji należy obalić jeden z pojawiających się w kontekście epidemii koronawirusem mit – alkohol, najlepiej wysokoprocentowy zabija wirusy, a zatem jego spożywanie pozwala uchronić się przed chorobą. Jest to nieprawda o tyle, że „odkażanie się” od wewnątrz nie może przynieść dobrych skutków, bo zanim zabijemy skutecznie wirusy, to sobie zrobimy poważną krzywdę. Alkohol poważnie wysusza, a nawet uszkadza śluzówki i to może stać się przyczyną jeszcze skuteczniejszego wnikania wirusa do komórek nabłonka.

3. Stosowaniu najwyższych standardów ochrony przez pracowników ochrony zdrowia, którzy jako narażeni na bardzo wysokie dawki infekującego wirusa mogą ulegać ciężkim infekcjom nawet jeśli są w pełni sił i posiadają sprawny układ odpornościowy. Jednak niestety charakter ich pracy, szczególnie w okolicznościach najwyższej konieczności ratowania życia innych, powoduje często takie wyczerpanie organizmu, że nawet przeciętna dawka wirusa może u nich doprowadzić do ciężkiego przebiegu COVID-19.
4. Pełnej izolacji osób w podeszłym wieku (powyżej 70 roku życia) i cierpiących na choroby przewlekłe upośledzające ich wydolność immunologiczną, a także układ oddechowy i krwionośny. Tylko w ten sposób możemy znacznie zmniejszyć prawdopodobieństwo zainfekowania tych osób, które najczęściej przechodzą infekcję bardzo ciężko z wysokim ryzykiem zgonu. Ich izolacja powinna trwać do czasu, kiedy wirus wycofa się z populacji. Ponieważ osoby te są w wieku emerytalnym, ich nieobecność na rynku pracy nie prowadzi do zakłóceń w funkcjonowaniu państwa. Natomiast na osobach młodszych spoczywa obowiązek dostarczenia tym osobom wszystkiego, co potrzebne do przeżycia, jednak z zachowaniem zasad kwarantanny.

Dlaczego musimy walczyć o ograniczenie narażenia na infekcję?

Ponieważ z punktu widzenia społeczeństwa opóźnienie tempa rozszerzania się epidemii da szansę systemowi ochrony zdrowia na stopniowe udzielanie pomocy wszystkim najciężej dotkniętym tą infekcją, bez ryzyka „zakorkowania” szpitali. Natomiast z punktu widzenia indywidualnej ochrony każdego z nas, unikanie kontaktu z dużą dawką infekującego wirusa, zmniejsza ryzyko poważnego zachorowania.

Etap C

Powodzenie tego etapu jest w istocie oparte bezpośrednio na skutecznym wprowadzeniu działań opisanych uprzednio. Opóźnienie rozwoju choroby wynika ze skuteczności etapu B, zmniejszającego dawkę czynnika infekcyjnego i stwarza szansę wytworzenia swoistej odporności. Z kolei rozwój skutecznej swoistej odpowiedzi immunologicznej jest zależny w ogromnym stopniu od tego, jak skuteczne będą nasze działania w ramach etapu A. Odporność swoista początkowo opóźnia rozwój wirusa i ostatecznie pozwala zakończyć chorobę. Jednak aby zachować, a nawet wzmocnić swe szanse na wygranie walki z wirusem, każdy z zakażonych, natychmiast po stwierdzeniu pierwszych objawów infekcji, powinien:

1. Zaprzestać wszelkiej zbędnej aktywności, w tym zawodowej, ale również „rozrywkowej”. Zdecydowanie nie należy próbować przełamywać słabości związanej z infekcją poprzez próbę zachowania dotychczasowej, lub nawet zwiększonej aktywności. Każda kaloria zaoszczędzona w wyniku przejścia w stan „spoczynku” przydaje się układowi immunologicznemu na walkę z infekcją! Najlepszym sposobem na jak najlepsze przejście przez infekcję jest pozostanie w łóżku.
2. Dostarczać organizmowi wystarczającej ilości kalorii i substratów do budowy nowych białek. W trakcie infekcji nasz układ immunologiczny potrzebuje nie tylko ogromnej ilości energii, ale również materiału budulcowego do produkcji nowych komórek odpornościowych (leukocytów), a także przeciwciał. Najlepszym, znanym od wieków sposobem dostarczania zarówno energii, jak i materiałów budulcowych jest spożywanie w trakcie infekcji ROSOŁU! Ten bogaty w lipidy i aminokwasy wyciąg z mięsa i warzyw jest atrakcyjną formą posiłku, możliwą do zaakceptowania nawet przez pozbawioną apetytu, chorą osobę. Jest on również niezwykle łatwy do strawienia i wchłonięcia, co podnosi jego wartość.
3. Zachować właściwy stan błon śluzowych, co oznacza przede wszystkim zadbanie o ich nawilżanie (picie płynów) i zachowanie wilgotności powietrza. Również udrażnianie nosa pomaga zapobiegać wysuszaniu jamy ustnej i gardła.
4. Rozważyć rozpoczęcie przyjmowania colostrum, ponieważ oprócz swych właściwości immunomodulacyjnych, pomagających układowi odpornościowemu lepiej i szybciej uzyskać gotowość do odparcia wirusa, colostrum samo posiada bezpośrednie właściwości przeciwwirusowe, co stwierdzono w badaniach z różnymi wirusami, w tym wirusem HIV. Colostrum przyjmowane od pierwszych godzin infekcji typu para-grypowego znacznie łagodzi i skraca ich przebieg.

Należy podkreślić, że strategie zapobiegawcze wymienione w etapach A-C można odnieść nie tylko do infekcji wirusem SARS-CoV-2, ale do wszystkich infekcji wirusowych przenoszonych drogą kropelkową.

Ponieważ najprawdopodobniej infekcja nowym koronawirusem nie ominie większości z nas, należy przygotować się do niej w najlepszy możliwy sposób. Musimy jak najlepiej przetrwać do czasu, kiedy pojawienie się w populacji odpowiednio dużej puli osób, które w wyniku przejścia infekcji uzyskały odporność swoistą spowoduje wycofanie się wirusa z tej populacji i zakończenie epidemii. A zatem im lepiej zatem zadbamy o naszą odporność indywidualną, tym skuteczniej zabezpieczymy się przed poważnym przebiegiem choroby, ale też tym bardziej usprawnimy proces zwalczania epidemii.

Powyższy artykuł dostępny jest również na portalu Genactiv – Koronawirus – jak się chronić? Przewodnik krok po kroku.

Artykuł Cykl artykułów immunologa Dr Macieja Hałasy cz.2 – Coronawirus kontra ludzkość pochodzi z serwisu Der-Med Medycyna Specjalistyczna Szczecin.